Lekcja 1: Jak to przeczytać?

No to stało się – zaczynamy się uczyć łaciny. Zazwyczaj na pierwszej lekcji zaczyna się od przedstawienia historii języka łacińskiego i alfabetu. Ale nie tutaj. Nie jesteśmy tu, by poznawać historię, tylko język, a alfabet łaciński każdy z nas zna – posługujemy się nim na co dzień. Przejdźmy więc od razu do rzeczy!

Łacina – zaczynamy czytanie

Czytanie po łacinie jest bardzo łatwe – większość słów czyta się dokładnie tak, jak się je pisze. Np. słowo „tabula” (tablica) przeczytamy tak jak po polsku – każdy przecież choć raz słyszał określenie „tabula rasa”, prawda? Jest jednak kilka zasad, o których trzeba pamiętać.

Czytanie po łacinie – zasady

  1. Dyftongi lub dwuznaki „ae” i „oe” czytamy jak „e”, np. „coelum” (niebo) przeczytamy jako „celum”, Caesar przeczytamy jako „Cesar”. Dlaczego nie „Cezar”? Patrz punkt 7.
  2. „Qu” czytamy jak „kw”, np. „quorum” przeczytamy jako „kworum”.
  3. „C” przed samogłoskami „e”, „i” czytamy jako „c” – i znów mamy słowo „Caesar” oraz „cito” (szybko).
  4. „C” przed samogłoskami „a”, „o”, „u” czytamy jako „k” – „causa” (kausa – sprawa), cornus (kornus – róg), curvus (kurwus – krzywy).
  5. „V” czytamy jak nasze „w”.
  6. „Ngu” czytamy jak „ngw” lub „ngu”, np. wyraz „lingua” (język) przeczytamy jako „lingwa” lub po prostu „lingua”.
  7. „S” wymawiamy jak „s”, nie jak „z”! Wspomniana już „causa” to „kausa”, nie „kauza”!
  8. Niektórzy „su” wymawiają jak „sw”, ale ja osobiście tego nie lubię – lepiej „persuadere” (przekonywać) czytać tak, jak się pisze, nie „perswadere”.
  9. „G” czytamy jak nasze „g”.

I tyle najważniejszych zasad. Wydaje się dużo? E tam, to banalnie proste. Pozostaje kwestia akcentu, ale o tym w innym wpisie.

Łacina – czytanie w praktyce

Pozostaje nam tylko usłyszeć, jak to się czyta. Potem możesz spróbować sam i zaraz przekonasz się, jakie to proste. Przeczytaj na głos poniższy fragment „De bello gallico” Juliusza Cezara, stosując powyższe zasady. Wszystko od razu stanie się jasne.

Gallia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important, proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, quibuscum continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere cotidianis proeliis cum Germanis contendunt, cum aut suis finibus eos prohibent aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Eorum una, pars, quam Gallos obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceano, finibus Belgarum, attingit etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones.

Przeczytaj także o wymowie restytuowanej: Wymowa restytuowana, czyli jak mówili Rzymianie
Jeśli coś jest niejasne, zawsze możesz do mnie napisać, korzystając z formularza kontaktowego.
Wszystkie słówka z lekcji i ćwiczeń znajdziesz w moim słowniku łacińskim.

Photo credit: {studiobeerhorst}-bbmarie /Foter / CC BY

39 komentarzy dotyczących “Lekcja 1: Jak to przeczytać?

  • 12/03/2017 at 17:07
    Permalink

    Witam!
    Jak czytamy kurę, czyli „gallina” ?
    Pozdrawiam

    Odpowiedz
  • 18/11/2016 at 07:24
    Permalink

    „Hi” i „Hormu” wymawiać przez „h”, czy przez „f”?

    Odpowiedz
  • 25/10/2016 at 14:56
    Permalink

    Jak wymawiać : Mater Unigeniti ? (unigeniti czy unidżeniti ?)

    Odpowiedz
  • 25/04/2016 at 09:47
    Permalink

    Ave! Jedna mała uwaga! Włacinie ‚cezar’ było pisane ‚caesar’ – za literą ‚c’ stoi bezpośrednio ‚a’, w związku z czym w starożytności słowo to było wypowiadane mniej więcej jak ‚kaesar’. Pozostawiło to ślady m. in. w niemieckim ‚Kaiser’ ( cesarz ). Niemcy wypowiadają to jako Kaize(r), stąd u nas powstało do ciekawego neologizmu ‚cezar’. A bułki kajzerki? Też pewnie jakoś od tego :)

    Odpowiedz
    • 22/07/2016 at 23:08
      Permalink

      Panie Janie! :)
      Wspomniana uwaga wymaga sprostowania. Słowo „Cezar” wprawdzie było pisane jako „Caesar”, ale należy zauważyć w nim dwuznak „ae”, który notabene czytany był jak „aj”, jeśli już mamy się odnosić do restituty. Zatem wymowa łacińska brzmiała [kajser] i podobna forma zachowała się do dziś w niemieckim: [kaizea], [kaizer] w zależności od wariantu wymowy, jaki przyjmujemy (obydwa poprawne, tzw. Hochdeutsch). Natomiast pana propozycja, tj. [kaise(r)], jest błędna – domniemam, że chodziło o ww. [kaizea].
      O bułkach kajzerkach nic nie wiem, pozdrawiam!

      Odpowiedz
  • 08/03/2016 at 23:33
    Permalink

    Witam Pana
    Poszukuję zasad poprawnej wymowy łacińskiej z lat 950 – 1000 n.e. Gdzie mogę tego poszukać? Oczywiście na YT są różne przykłady…ale nie mam pewności która wymowa jest poprawna:) Dlatego pytam Pana.
    Dziękuję i pozdrawiam
    Robert

    Odpowiedz
    • 09/03/2016 at 17:55
      Permalink

      Nie wiem, czy istnieje coś takiego jak poprawna wymowa łacińska. W przypadku tego języka w dużej mierze bazujemy jednak na domysłach. Na pewno będzie to jednak wymowa średniowieczna, kościelna.

      Odpowiedz
      • 14/03/2016 at 22:30
        Permalink

        Dziękuje bardzo, ale gdzie jej szukać….?

        Odpowiedz
  • 27/12/2015 at 20:46
    Permalink

    Witam mam pytanie jak czytać „Y” jak „i” czy normalnie jako „Y”? Pozdrawiam :)

    Odpowiedz
  • 27/11/2015 at 20:18
    Permalink

    Jak się wymawia Vivere militare est, Amicum proba, probatum ama, Consilio Et Anamis i Vincit Omnia Industria??? Nie jestem dobry z łaciny ;p

    Odpowiedz
  • 08/09/2015 at 23:29
    Permalink

    Czy w łacinie litera „h” jest niema? Próbuję przepisać tekst tak jak powinno się go czytać i mam tu problem. Z góry dziękuję za odpowiedź.

    Odpowiedz
    • 09/09/2015 at 00:07
      Permalink

      Właściwie nazbierało mi się więcej pytań. Czy ten kawałek tekstu można gdzieś przesłuchać w wykonaniu zgodnym z zamieszczonymi tu zasadami? Albo czy ewentualnie mogłabym wysłać mój tekst zapisany fonetycznie czy się zgadza?

      Odpowiedz
      • 12/09/2015 at 07:25
        Permalink

        Niestety nie wiem, można by odsłuchać ten tekst. Spróbuj na YouTube – dużo tam jest materiałów do łaciny.

        Odpowiedz
    • 12/09/2015 at 07:24
      Permalink

      Smok, „h” nie jest nieme. Na przykład słowo „hiems” (zima) czytamy dokładnie tak, jak piszemy.

      Odpowiedz
  • 06/08/2015 at 16:43
    Permalink

    Witam :) Zaczęłam uczyć się łaciny z podręcznika Edgar, jednakże w pewien sposób trafiłam na tego bloga i jestem zachwycona! Nareszcie wszystko napisane prostym i przystępnym językiem,bo lekcji z podręcznika w ogóle nie rozumiałam. Teraz pytanie: czy „credo” wymawia się przez „c” czy „k”? :)

    Odpowiedz
    • 08/08/2015 at 11:11
      Permalink

      Bardzo dziękuję za miłe słowa :)
      „Credo” jak najbardziej należy wymawiać przez „k”.

      Odpowiedz
  • 21/02/2015 at 16:43
    Permalink

    Warto by zaznaczyć, że zaproponowana tu wymowa jest pewną wariacją polskiej wymowy tradycyjnej,bo jak wiadomo, istnieje wiele równoprawnych wymów, przy czym warto też powiedzieć, że oprócz wymowy restytuowanej, wspominanej już wielokrotnie, która obecnie cieszy się dużą popularnością wśród badaczy (bo w przeciwieństwie do innych wymów jest próbą rekonstrukcji historycznej), najpopularniejszą z wymów tradycyjnych na świecie jest wciąż wymowa kościelna, czyli południowo-europejska.

    Odpowiedz
  • 21/02/2015 at 15:52
    Permalink

    Przy wymowie ‚ti’, np. w wyrazie ‚tertiam’ wymawiamy t jako t czy c? :)

    Odpowiedz
    • 21/02/2015 at 16:39
      Permalink

      Wg najbardziej tradycyjnej wymowy: „tercjam”. Ja jednak jestem zwolennikiem szkoły, wg której mówi się „tertiam”.

      Odpowiedz
        • 22/02/2015 at 13:12
          Permalink

          „ch” pojawia się w wyrazach łacińskich pochodzenia greckiego, dlatego też można je wymawiać jako „kh” (tak jak grecką literę „khi”) lub w wersji bardziej powszechnej jako „h”.

          Odpowiedz
        • 24/02/2015 at 12:20
          Permalink

          A w wymowach południowo-europejskich „Ch” czyta się jak „k”

          Odpowiedz
  • 20/02/2015 at 13:05
    Permalink

    Na jakim autorytecie opiera się błędnie podawana tutaj wymowa zbitki „ngu”czy „su”? Czy to, że mnie się coś podoba, może decydować o wprowadzaniu w błąd?

    Odpowiedz
    • 20/02/2015 at 18:01
      Permalink

      Mirosławie, wiele jest szkół wymowy łaciny, a nikt nie jest w stanie ze 100-procentową pewnością odpowiedzieć na pytanie, jak mówili Rzymianie. Może rzeczywiście stwierdzenie, że tak mi się podoba, nie jest najszczęśliwsze. Bardziej chodziło o to, jaką wymowę poznałem na studiach, jakiej używałem przez lata nauki, jaką szkołę promowali moi profesorowie.

      Odpowiedz
  • 20/02/2015 at 07:43
    Permalink

    O restitucie można napisać, ale bardzo proszę pozostać, przy tej, jaka została podana powyżej. To jest normalna wymowa łaciny, ukształtowana przez stulecie używania języka. Można ją ewentualnie ciut odpolszczyć, tak jak sugeruje autor suadere a nie swadere, do tego lingua a nie lingwa, no i można by ewentualnie aqua jako akua a nie akfa czytać. Taka wymowa będzie zbliżona do włoskiej, czyli naturalnej wymowy łaciny native speakerów :) Restituta to koszmarna zabawa filologów klasycznych i oznaka śmierci łaciny. Bo czy dla żywych języków restytuujemy wymowę? Całe kulturowe oddziaływanie łaciny na wszystkie języki Europy odbywało się w normalnej, tradycyjnej wymowie. Wszyscy wiedzą, co to jest Grecja. Kto będzie wiedział co to jest Grajkia?

    Odpowiedz
  • 19/02/2015 at 00:32
    Permalink

    Czy punkt 7. nie stoi w sprzeczności z przykładem „Caesar” z punktu 1. i 2.?

    Odpowiedz
    • 19/02/2015 at 06:19
      Permalink

      Hubert, masz rację. Dziękuję za zwrócenie uwagi na nieścisłość – już poprawiona!

      Odpowiedz
  • 17/02/2015 at 21:43
    Permalink

    Moglibyście napisać też o wymowie restytuowanej, zwłaszcza, że w ostatnich latach powoli chyba zaczyna zastępować tę tzw. tradycyjną :)

    Odpowiedz
    • 18/02/2015 at 19:44
      Permalink

      Wormboy, kilka osób zwróciło mi już na to uwagę. Tekst na pewno wkrótce napiszę :)

      Odpowiedz
      • 20/02/2015 at 11:36
        Permalink

        i warto, przy poruszaniu tematu Latinae Restitutae powołać się na jakieś źródła. Ważne żeby ludzi przekonać, że to nie jest wymysł jakiś „świrów” chcących mówić inaczej od reszty.

        Moim zdaniem Latina Restituta ma ręce i nogi, gdyż część słów przeniknęło do innych języków (np. niem. Kaiser – cesarz od Caesar czyt. jako kajzar), a poza tym sama łacina też ma pewien zasób słów zapożyczonych z języka greckiego, np. paedagog.

        Odpowiedz
        • 20/02/2015 at 11:47
          Permalink

          i warto dodać, że wspomniany tekst Juliusza Cezara tak naprawdę powinno się przeczytać w Latina Restituta (wym. kentum), tak jak całą resztę tekstów antycznych.

          Łacina powszechnie stosowana w Polsce i kręgu niemieckojęzycznym zwana jako klasyczna (wymowa centum) jest tak naprawdę efektem długich przemian rozpoczętych u schyłku Imperium Romanum za sprawą barbarzyńców, stąd już teksty średniowieczne powinno się czytać w sposób opisany w artykule.

          PS ktoś kto uczy się języków romańskich na pewno zauważył, że c i g przed a, o, u zawsze czyta się jako „k” a przed „i” oraz „e”, to już zależy od języka, np. „s” i „ż” w j franc; cz i dż we włoskim.

          Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *