Lekcja 37: Zaimek względny „qui, quae, quod”

27/11/2016 philogelos

Dzisiaj powiemy sobie kilka słów na temat zaimka względnego „Qui quae quod”. Nie powinien on wam sprawić większego problemu, jeśli przypomnicie sobie dwie poprzednie lekcje: o odmianie zaimkowej oraz odmianie zaimka pytajnego. A zatem, jeśli pamiętacie te informacje, zaczynamy!

Czym jest zaimek „Qui quae quod”?

Zaimek, o którym będzie mowa, to zaimek względny. Czyli jaki? Ano taki, który tłumaczymy na polski jako „Który, która, które”. Służy od do tworzenia zdań względnych. Przykładem takie zdania po polsku jest: „Znalazłem książkę, której od dawna szukałem”.

Odmiana zaimka „Qui quae quod”

Łaciński zaimek względny odmienia się bardzo podobnie do zaimka pytajnego. Różnica polega na tym, że w rodzaju nijakim ma ona formę „quod”, a nie „quid”. Ma też liczbę mnogą. Warto przypomnieć też sobie ogólne zasady odmiany zaimków, tzn. że w genetivie liczby pojedynczej ma formę zakończoną na -ius, a w dativie liczby pojedynczej na -i. Zobaczcie tabelkę i poznajcie odmianę zaimka „Qui quae quod”.

	Liczba pojedyncza			Liczba mnoga
	męski	żeński	nijaki	męski	żeński	nijaki
Nominativus	qui	quae	quod	qui	quae	quae
Genetivus	cuius	cuius	cuius	quorum	quarum	quorum
Dativus	cui	cui	cui	quibus	quibus	quibus
Accusativus	quem	quam	quod	quos	quas	quae
Ablativus	quo	qua	quo	quibus	quibus	quibus

Kilka uwag do odmiany:

zwróćcie uwagę, że w rodzaju nijakim liczby mnogiej zaimek ten ma formę „quae” – może ona się mylić z rodzajem żeńskim, trzeba na to uważać
w rodzaju nijakim (jak zawsze) nominativus, accusativus i vocativus są takie same

Użycie zaimka względnego

Jeszcze jedna uwaga dotycząca użycia zaimka „Qui quae quod”. Uczniowie często wpadają w pułapkę i próbują dopasowywać formę zaimka do wyrazu, który on określa. To błąd. Zaimek jest dopełnieniem w zdaniu podrzędnym, które wprowadza i musi przybrać odpowiednią do tej funkcji formę. Spójrzcie na przykład.

Puella, quam amabam, pulchra erat. – Dzierwczyna, którą kochałem, była piękna.

Nie dopasowujemy zaimka do dziewczyny, tylko do zdania przez niego wprowadzonego, czyli „quam amabam”. Słowo „kochałem” wymaga dopełnienia w accusativie, więc taką formę ma też zaimek. Tak samo jest zresztą w polszczyźnie. Powiemy: „Dziewczyna, którą kochałem”, a nie „Dziewczyna, która kochałem” – prawda?