Lekcja 32: Złożenia z czasownikiem „esse”

Czym są tytułowe „złożenia z esse”, o których będziemy mówić w tej lekcji? Istnieją w łacinie takie czasowniki, które składają się z dobrze wam znanego czasownika „być” (esse) oraz przedrostka (którym często jest przyimek). Nadają one wówczas czasownikowi „esse” zupełnie inne znaczenie. Oto lista najważniejszych z nich.



Najważniejsze złożenia z esse
Formy podstawowe Znaczenie
ab-sum, ab-esse, afui jestem oddalony, nieobecny
ad-sum (assum), ad-esse, ad-fui (affui)  jestem obecny
de-sum, de-esse, de-fui nie ma mnie, brak mnie
inter-sum, inter-esse, inter-fui uczestniczę
prae-sum, prae-esse, prae-fui  jestem na czele, dowodzę
ob-sum, ob-esse, ob-fui  szkodzę
super-sum, super-esse, super-fui pozostaję (przy życiu)
in-sum, in-esse, in-fui jestem w czymś
sub-sum, sub-esse, –  jestem pod czymś
pos-sum, posse, potui mogę
pro-sum, prod-esse, pro-fui pomagam
Złożenia z esse – odmiana

Odmiana wymienionych wyżej złożeń z esse w większości wypadków jest bardzo prosta. Przedrostek pozostaje nieodmienny, natomiast odmienia się czasownik esse – zupełnie regularnie, tak jakby był sam.Dlatego też pojawiać się będą najróżniejsze formy, np. „inter-eram” czy „sub-erit”, ale znając odmianę czasownika „być” i znaczenia złożeń z esse, spokojnie poradzimy sobie z tłumaczeniem. Jeszcze tylko jedna uwaga: w powyższej tabelce widzicie niektóre formy w nawiasie. Są to formy oboczne danego czasownika, które również się pojawiają. Powstały one wskutek asymilacji głosek, np. „d” i „s” zmieniło się w „ss”.

Niestety istnieją dwa złożenia z esse, które nie odmieniają się do końca regularnie. Są to „possum” i „prosum”. Więcej o odmianie poniżej, ale zwracam wam na te czasowniki szczególną uwagę, gdyż są w łacinie bardzo popularne i pojawiają się w tekstach niezwykle często.

Złożenia z esse: odmiana czasownika „possum” – „móc”

Na początku trzeba zwrócić uwagę, że już same formy tego czasownika są nieregularne. Ma on skrócony bezokolicznik „posse”, a w perfectum przyjmuje formę „potui” (o czasie perfectum więcej dowiecie się już wkrótce). To niestety trzeba zapamiętać. Odmiana tego czasownika jest nieregularna, co nie znaczy, że trudna. Tak jak w innych złożeniach odmieniamy w nim czasownik „esse”. Nieregularnie zachowuj się przedrostek. Żeby zapamiętać odmianę, wystarczy jednak zapamiętać 2 proste zasady:



  1. Przed samogłoską przedrostek brzmi „pot” – stąd formy „pot-est”, „pot-es”.
  2. Przed spółgłoską przedrostek brzmi „pos” – stąd formy „possum”, „possunt”.

Pełna odmiana „possum” w czasie teraźniejszym na poniższej grafice:

Złożenia z esse
Złożenia z esse: odmiana „possum” – czas teraźniejszy

A jak będzie wyglądała sprawa w innych czasach? Nic prostszego. Zauważcie, że w imperfectum i w futurum czasownik „esse” ma tylko formy zaczynające się od samogłoski „e” – dlatego w „possum” przedrostek będzie brzmiał „pot” – stąd formy imperfectum „pot-eram, pot-eras” itd., a futurum – „pot-ero, pot-eris”.

Złożenia z esse: odmiana czasownika „prosum” – „pomagać”

Podobnie rzecz ma się z czasownikiem „prosum” – „pomagać”. Znów zapamiętujemy 2 zasady:

  1. Przed samogłoską przedrostek brzmi „prod” – stąd formy „prod-est”, „prod-es”.
  2. Przed spółgłoską przedrostek brzmi „pro” – stąd formy „prosum”, „prosunt”.

Na poniższej grafice pełna odmiana:

Złożenia z esse
Złożenia z esse: odmiana „prosum” – czas teraźniejszy

W innych czasach oczywiście we wszystkich formach pojawi się przedrostek „prod” (prod-eram, prod-erit). Zwróćcie uwagę, że tutaj już nawet nie musicie zapamiętywać form podstawowych. Wszystko idzie zgodnie z zasadami: prod-esse, pro-fui. Prawda, że proste?


Ucz się także greki z blogiem Greka globalnie
Oglądaj filmy o łacinie i starożytności na YouTube!
Śledź Łacinę globalnie na FACEBOOKU,GOOGLE+PINTERESTINSTAGRAM

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*

code