Lekcja 5: Koniugacja III na -io
Dzisiaj definitywnie kończymy temat koniugacji w czasie teraźniejszym. Została nam do omówienia tylko koniugacja III na -io, zwana także czasem koniugacją IIIb lub koniugacją III/IV. Dlaczego? Ponieważ należące do niej czasowniki odmieniają na pierwszy rzut okaz wyglądają jak czasowniki koniugacji IV, odmieniają się jednak jak czasowniki koniugacji III. Zobaczcie przykłady.
Do koniugacji III na -io należą np. takie czasowniki (podaje od razu wszystkie formy podstawowe):
facio, facere, feci, factum – robić, czynić
cupio, cupere, cupivi, cupitum – pragnąć
capio, capere, cepi, captum – łapać, chwytać
fugio, fugere, fugi, fugitum – uciekać
Jak widzicie, pierwsza forma wygląda tak jak czasowniki koniugacji IV: audio – kończy się na io. Czasowniki koniugacji IV mają jednak bezokolicznik zakończony na -ire: audire. Czasowniki koniugacji III na -io mają bezokolicznik typowy dla koniugacji III, zakończony na -ere: capere. I po tym właśnie je rozpoznajemy. No dobrze, a jak wygląda odmiana?
Łacina koniugacja 3 na -io – odmiana
Liczba pojedyncza:
cap-i-o – ja chwytam
cap-i-s – ty chwytasz
cap-i-t – on / ona / ono chwyta
Liczba mnoga:
cap-i-mus – my chwytamy
cap-i-tis – wy chwytacie
cap-i-u-nt – oni / one chwytają
Tryb rozkazujący:
cape – chwytaj
cap-i-te – chwytajcie
Co powinno zwrócić Waszą uwagę i co należy zapamiętać? 1 osoba liczby pojedynczej i 3 osoba liczby mnogiej – to tutaj pojawia się problematyczna samogłoska „i”. W przypadku czasownika 3. koniugacji „lego” 1. os. l. poj. brzmi „lego”, w koniugacji 3 na -io 1. os. l. poj. brzmi „capio”. 3. os. l. mn. w standardowej koniugacji 3 brzmi „legunt”, w koniugacji 3 na -io: capiunt. I na tym polega różnica w odmianie. Pamiętajcie jeszcze o różnicy między bezokolicznikami koniugacji III na -io oraz koniugacji IV (capere / audire), a będziecie wiedzieli już wszystko.
Ćwiczenia do tej lekcji znajdziesz TUTAJ.
Jeśli coś jest niejasne, zawsze możesz do mnie napisać, korzystając z formularza kontaktowego.
Wszystkie słówka z lekcji i ćwiczeń znajdziesz w moim słowniku łacińskim.
Photo credit: Moyan_Brenn / Foter / CC BY
Witam, czy cupio wymawia sie tak jak sie pisze czy moze „kupio” ?
Kupio :)
mam takie pytanie odnoście popularnego powiedzenia „carpe diem” . która więc forma jest poprawna „cape” czy „carpe”?
frik, w „Carpe diem” nie występuje czasownik „capio, ere”, tylko „carpo, ere”. Poprawną formą jest więc „carpe” :)
Witam. Mam pytanie. Czy w liczbie pojedynczej w trybie rozkazujacym czasownika capere nie powinno cap zamiast cape? Dopiero się uczę łaciny, dlatego chciałbym się po prostu upewnić jaka forma jest poprawna. Z góry dziękuję za odpowiedź. Pozdrawiam. :)
Dawid, poprawna forma to „cape”. Formy skrócone to wyjątki, które pojawiają się przy wybranych czasownikach, np. „facio” (fac).