Lekcja 2: Koniugacje I i II

Zacznijmy od rzeczy najprostszej: co to jest koniugacja? To po prostu odmiana czasownika przez osoby, czyli ja idę, ty idziesz itd. W łacinie są cztery koniugacje, zależnie od tematu czasownika. Wydaje się dużo? Nieprawda, w polszczyźnie jest ich jeszcze więcej.

Zdefiniowaliśmy już sobie koniugację, powiedzmy coś jeszcze o wspomnianym temacie czasownika: jest to taka część jego formy, która pozostaje niezmienna bez względu na osobę. O tym, że dana forma stanowi osobę pierwszą (ja) czy drugą (ty), stanowi końcówka. A jak w łacinie rozpoznajemy, do której koniugacji należy dany czasownik? Właśnie po temacie. W koniugacji I temat czasownika w czasie teraźniejszym kończy się na -a, w II – na -e. Aby było jeszcze łatwiej, każdy słownik podaje albo numer koniugacji danego czasownika, albo jego formy podstawowe (o nich dokładniej w kolejnych lekcjach).

Koniugacja II

Zaczniemy od koniugacji II, bo jest nieco łatwiejsza od I – wszystko jest w niej w 100% regularne i jasne. Sztandarowym czasownikiem koniugacji II jest czasownik „habere” – „mieć” – w przeciwieństwie do większości języków współczesnych odmieniający się regularnie. „Habere” to bezokolicznik, czyli dokładnie znaczy „mieć”. Końcówką bezokolicznika jest -re. Po jej odcięciu poznajemy temat czasownika, czyli „habe-„. Do niego dodajemy końcówki. Końcówki w czasie teraźniejszym będą takie same dla wszystkich koniugacji. Powtórzę jeszcze raz: koniugacje odróżnia temat czasownika.

Liczba pojedyncza

habe-o (ja mam)

habe-s (ty masz)

habe-t (on/ona/ono) ma

Liczba mnoga

habe-mus (my mamy)

habe-tis (wy macie)

habe-nt (oni/one mają)

Tryb rozkazujący

habe (czysty temat, bez końcówki – miej)

habe-te (miejcie)

A zatem – jeśli w słowniku spotkacie zapis „habeo, habere” lub w skrócie „habeo, ere” – wiadomo już, że czasownik ten należy do koniugacji II. Jeszcze prościej będzie, jeśli spotkacie zapis „habeo 2”. Numer od razu wskazuje wam koniugację.

Koniugacja I

Do koniugacji I należą czasowniki, których temat w czasie teraźniejszym kończy się na -a, np. „amare” – „kochać”. Od bezokolicznika odcinamy „re” i mamy temat: „ama”. Do niego dodajemy końcówki.

Liczba pojedyncza

am-o (ja kocham)

ama-s (ty kochasz)

ama-t (on/ona/ono kocha)

Liczba mnoga

ama-mus (my kochamy)

ama-tis (wy kochacie)

ama-nt (oni/one kochają)

Tryb rozkazujący

ama (kochaj)

ama-te (kochajcie)

Zaraz ktoś zapyta: „No dobra, ale gdzie się podziało „a” w pierwszej osobie liczby pojedynczej?”. Ano nie ma. I to trzeba zapamiętać – z formy ama-o zostało nam tylko „amo”.

Co znajdziemy w słowniku przy czasownikach koniugacji I? Zapis „amo, amare”, „amo, are” lub „amo 1”.

Przeczenie

Jeśli chcemy zaprzeczyć czasownik w trybie oznajmującym, dodajemy do niego przeczenie „non” – „non amo” – „nie kocham”. Jest to bardziej skomplikowane w przypadku trybu rozkazującego. Takie przeczenie tworzy się w sposób następujący:

  • dla liczby pojedynczej: dajemy przeczenie „noli” + bezokolicznik, czyli „noli amare” – „nie kochaj”.
  • dla liczby mnogiej: dajemy przeczenie „nolite” + bezokolicznik, czyli „nolite habere” – „nie miejcie”.

Proste, prawda? :)

 

Ćwiczenia do tej lekcji znajdziesz TUTAJ.
Jeśli coś jest niejasne, zawsze możesz do mnie napisać, korzystając z formularza kontaktowego.
Wszystkie słówka z lekcji i ćwiczeń znajdziesz w moim słowniku łacińskim.

Photo credit: HowardLake / Foter / CC BY-SA

7 komentarzy dotyczących “Lekcja 2: Koniugacje I i II

  • 07/02/2017 at 15:40
    Permalink

    Przeczenie dotyczy obu koniugacji, czy tylko jednej z nich?

    Odpowiedz
    • 07/02/2017 at 15:41
      Permalink

      Nie do końca zrozumiałam, już wiem ze dotyczy obu

      Odpowiedz
  • 25/04/2016 at 10:53
    Permalink

    A propos foty zamieszczonej na początku lekcji………… w łącinie nie ma ‚j’, podobnie jak ‚w’. Są to litery germańskie ;]

    Odpowiedz
  • 16/01/2016 at 16:17
    Permalink

    Trzeba zapamiętać koncowki: oeste mustisente. ?

    Odpowiedz
  • 14/01/2016 at 21:41
    Permalink

    Czy temat w koniuacji 2 musi kończyć się na „e”?

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *